ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे निधन, महाराष्ट्राच्या इतिहास संशोधन क्षेत्राला मोठा धक्का
कोल्हापूर:प्रतिनिधी
महाराष्ट्राच्या इतिहास संशोधन क्षेत्रातील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्व आणि ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे गुरुवारी पहाटे कोल्हापूर येथे निधन झाले.ते ८५ वर्षांचे होते.गेल्या काही दिवसांपासून फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे त्यांच्यावर खासगी रुग्णालयात उपचार सुरू होते, मात्र उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली.त्यांच्या निधनाने मराठेशाहीच्या इतिहासाचा एक चालताबोलता अभ्यासक्रम हरपल्याची भावना व्यक्त होत असून, राज्याच्या वैचारिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रावर शोककळा पसरली आहे.
डॉ. पवार यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य इतिहास संशोधनासाठी समर्पित केले होते.विशेषतः राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज, महाराणी ताराबाई आणि मराठा साम्राज्याच्या इतिहासावर त्यांनी केलेले सखोल संशोधन आणि लेखन अत्यंत मोलाचे मानले जाते. त्यांच्या कार्यामुळे त्यांना ‘शाहूचरित्रकार’ म्हणून विशेष ओळख मिळाली.
शेतकरी कुटुंबातून इतिहास संशोधनापर्यंतचा प्रवास
डॉ. जयसिंगराव पवार यांचा जन्म ३० डिसेंबर १९४१ रोजी सांगली जिल्ह्यातील तडसर या गावी एका शेतकरी कुटुंबात झाला. कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठातून त्यांनी एम.ए. आणि पीएच.डी. पदवी संपादन केली. शिवाजी विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू आणि इतिहास संशोधक डॉ. अप्पासाहेब पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली १९६४ मध्ये त्यांच्या संशोधन कारकिर्दीला सुरुवात झाली.त्यानंतर तीन दशकांहून अधिक काळ त्यांनी महाविद्यालयात अध्यापन केले आणि एक विद्यार्थीप्रिय प्राध्यापक म्हणून ख्याती मिळवली.
ग्रंथसंपदा आणि संस्थात्मक कार्य
डॉ.पवार यांनी २५ हून अधिक इतिहासविषयक ग्रंथांचे लेखन केले.यामध्ये ‘महाराणी ताराबाई’, ‘सेनापती संताजी घोरपडे’, ‘मराठेशाहीचा मागोवा’, आणि ‘राजर्षी शाहू स्मारक ग्रंथ’ यांसारख्या ग्रंथांचा समावेश आहे.त्यांचे ‘पंचगंगा तिरी’ हे आत्मचरित्रही विशेष गाजले.त्यांनी ४५ हून अधिक शोधनिबंध प्रसिद्ध केले आणि अनेक इतिहास परिषदांचे अध्यक्षपद भूषवले.
इतिहास संशोधनाला चालना देण्यासाठी त्यांनी १९९२ मध्ये ‘महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनी’ या संस्थेची स्थापना केली आणि संस्थापक-संचालक म्हणून कार्यरत राहिले.
ते अखिल महाराष्ट्र इतिहास परिषदेचे संस्थापक-सदस्य आणि नंतर अध्यक्षही होते.त्यांच्या पुढाकाराने राजर्षी शाहू महाराजांचे कार्य आणि विचार विविध भारतीय आणि परदेशी भाषांमध्ये पोहोचले.
त्यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून त्यांना २१ हून अधिक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले होते, ज्यात माजी राष्ट्रपती प्रतिभाताई पाटील आणि प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते झालेल्या सन्मानाचा समावेश आहे. यावर्षीचा सहकार महर्षी शंकरराव मोहिते पाटील साहित्यिक पुरस्कार देखील त्यांना प्रदान करण्यात आला होता.
डॉ. पवार यांच्या निधनाने महाराष्ट्राच्या वैचारिक, सामाजिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रातून तीव्र दुःख व्यक्त केले जात आहे. एक व्यासंगी मार्गदर्शक आणि इतिहासाचा आधारवड हरपल्याची भावना सर्वत्र व्यक्त होत आहे.
